Hallux valgus (scheefstand grote teen) bij kinderen en adolescenten

Wat is hallux valgus bij kinderen?

Ook jonge kinderen kunnen een scheefstand van de grote teen hebben. Dit wordt juveniele hallux valgus genoemd. Kinderen kunnen hier net zoveel last van hebben als volwassenen.

Ongeveer de helft van de volwassenen met hallux valgus herinnert zich dat de grote teen als kind al scheef stond. De afwijking komt bij kinderen veel vaker voor bij meisjes dan bij jongens.

Voeten van een 17-jarig meisje met een beginnende hallux valgus.

Hoe vaak komt hallux valgus bij kinderen voor?

Er zijn geen cijfers bekend over hoe vaak hallux valgus bij kinderen en adolescenten voorkomt. Wel is bekend dat de afwijking veel vaker voorkomt bij meisjes dan bij jongens.

Juveniele hallux valgus is vaak dubbelzijdig. Dit betekent dat zowel de rechter als de linker grote teen scheef staat.

Wat is het verschil met hallux valgus bij volwassenen?

Hallux valgus die op kinder- of jongvolwassen leeftijd ontstaat, is niet helemaal vergelijkbaar met hallux valgus bij volwassenen. Dit verschil is belangrijk, omdat de behandeling en een eventuele operatie daarop moeten worden aangepast.

Bij een kind of adolescent is er nog geen slijtage van het grote-teengewricht. De grote teen zit doorgaans nog in de kom. Bij hallux valgus op volwassen leeftijd is de grote teen meestal uit de kom.

Ook is de voorvoet bij een kind of adolescent meestal nog minder breed. Het kraakbeen van het grote-teengewricht kan wel zijn meegevormd in de richting van de scheefstand. Dit is belangrijk voor de keuze en uitvoering van een eventuele operatie.

Afbeelding en röntgenfoto van een juveniele hallux valgus. Het gewricht zit nog in de kom en er is nog niet veel ruimte tussen het eerste en tweede middenvoetsbeentje.

Hallux valgus bij een oudere persoon. Het gewricht is uit de kom, er is meer ruimte tussen het eerste en tweede middenvoetsbeentje en de sesambeentjes staan niet meer onder het eerste middenvoetsbeentje.

Hoe ontstaat hallux valgus bij kinderen?

Bij het ontstaan van juveniele hallux valgus speelt erfelijke aanleg vaak een belangrijke rol. Ook de vorm van de gewrichten in de voorvoet en middenvoet kan van invloed zijn op de stand van de grote teen.

Is hallux valgus bij kinderen erfelijk?

In ongeveer 75% van de gevallen is juveniele hallux valgus erfelijk. Eén of meer directe familieleden van het kind hebben dan ook hallux valgus.

De vorm van de gewrichten in de voorvoet en middenvoet kan worden geërfd. Deze gewrichtsvorm speelt volgens de bestaande informatie een rol bij het ontstaan van de scheefstand.

Andere oorzaken van juveniele hallux valgus

Naast erfelijke aanleg worden verschillende aandoeningen en voetafwijkingen genoemd die juveniele hallux valgus kunnen veroorzaken of daarmee kunnen samenhangen:

• een neurologische aandoening;
• kinderreuma;
• een platvoet;
• een te strakke buigpees van de grote teen.

De oorzaak van de scheefstand is belangrijk voor de keuze van de behandeling. Bij een neurologische oorzaak kan de scheefstand bijvoorbeeld snel toenemen. Dit kan van invloed zijn op het moment waarop een operatie wordt overwogen.

Ontstaat hallux valgus door verkeerde schoenen?

Verkeerde of te nauwe schoenen veroorzaken bij kinderen geen hallux valgus. Schoenen kunnen bestaande klachten wel verergeren. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer de schoen tegen de bult aan de binnenzijde van de voet drukt of onvoldoende ruimte biedt aan de tenen.

Welke klachten kan juveniele hallux valgus geven?

Heel jonge kinderen hebben meestal geen klachten van hun scheve grote teen. Vanaf de tienerjaren ontstaan vaker pijnklachten. Niet ieder kind met juveniele hallux valgus krijgt klachten.

Vanaf welke leeftijd ontstaan meestal klachten?

Volgens de bestaande informatie ontstaan de eerste klachten meestal tussen de leeftijd van 11 en 14 jaar. De bult aan de binnenzijde van de voet kan pijnlijk worden en problemen geven bij het dragen van schoenen.

Pijn in schoenen en tijdens het bewegen

De bult aan de binnenzijde van de voet kan tegen de schoen drukken. Hierdoor kan de huid op deze plaats pijnlijk of geïrriteerd raken.

Kinderen kunnen daarnaast pijn hebben tijdens het lopen en sporten. Door de pijn kan het moeilijker worden om bepaalde activiteiten of sporten te blijven doen.

Moeite met passende schoenen

Door de stand van de grote teen en de bult aan de binnenzijde van de voet kan het lastig zijn om passende schoenen te vinden. Schoenen kunnen op de bult knellen of te weinig ruimte bieden aan de tenen.

Emotionele en cosmetische klachten

In de puberteit kan een kind zich schamen voor de scheefstaande grote teen of de vorm van de voet. Juveniele hallux valgus kan daardoor naast lichamelijke klachten ook emotionele of cosmetische hinder geven.

Bij het beoordelen van de klachten moet onderscheid worden gemaakt tussen pijn en lichamelijke beperkingen enerzijds en cosmetische hinder anderzijds. Een operatie wordt sterk afgeraden wanneer een kind geen pijn heeft en alleen om cosmetische redenen geopereerd wil worden. Meer hierover leest u bij wanneer een operatie wordt overwogen.

Hoe wordt juveniele hallux valgus vastgesteld?

Een specialist kan juveniele hallux valgus herkennen aan de stand van de grote teen. Voor het stellen van de diagnose worden lichamelijk onderzoek en een röntgenfoto van de voet gebruikt.

Het is daarnaast belangrijk om te onderzoeken waardoor de scheefstand is ontstaan. De oorzaak kan invloed hebben op de behandeling en op de keuze om een kind eventueel te opereren.

Lichamelijk onderzoek

Tijdens het lichamelijk onderzoek beoordeelt de specialist de voet en de stand van de grote teen. Ook wordt onderzocht of er een andere aandoening of afwijking aanwezig is die met de scheefstand kan samenhangen.

Een voorbeeld hiervan is een te strakke buigpees van de grote teen. Ook een platvoet, kinderreuma of een neurologische aandoening kan een rol spelen bij juveniele hallux valgus.

Röntgenfoto van de voet

Op een röntgenfoto kan de stand van de grote teen en de middenvoetsbeentjes worden beoordeeld. Bij juveniele hallux valgus zit het grote-teengewricht doorgaans nog in de kom en is de ruimte tussen het eerste en tweede middenvoetsbeentje meestal nog beperkt.

De röntgenfoto helpt de specialist om de scheefstand te beoordelen en om te bepalen welke behandeling passend kan zijn.

Echo bij een mogelijke strakke buigpees

Wanneer de specialist vermoedt dat een te strakke buigpees van de grote teen een rol speelt, kan aanvullend een echo worden gemaakt. Met dit onderzoek kan de buigpees worden beoordeeld.

Het uitsluiten of vaststellen van een andere oorzaak is belangrijk, omdat niet iedere scheefstand op dezelfde manier wordt behandeld.

Welke behandelingen zijn er voor hallux valgus bij kinderen?

De behandeling van juveniele hallux valgus hangt af van de oorzaak van de scheefstand, de leeftijd van het kind en de ernst van de klachten. In eerste instantie wordt meestal gekozen voor een behandeling zonder operatie.

De huisarts kan een kind hiervoor naar een podoloog of podotherapeut verwijzen. Deze kan beoordelen welke niet-operatieve behandeling of aanpassing passend is.

Behandeling zonder operatie

Een behandeling zonder operatie is bedoeld om de klachten te verminderen. Mogelijke behandelingen zijn schoenadvies, steunzolen, een siliconenorthese, een aanpassing van de schoen en fysiotherapie.

Wanneer een kind door een kleine aanpassing aan de schoenen geen klachten meer heeft, kan de ontwikkeling van de voet tijdens de groei regelmatig worden gecontroleerd.

Schoenadvies

Het is belangrijk dat alle schoenen voldoende ruimte bieden aan de tenen. Dit geldt niet alleen voor gewone schoenen, maar ook voor sportschoenen.

Een deskundige kan helpen bij het vinden van schoenen met voldoende ruimte voor de grote teen en de bult aan de binnenzijde van de voet. Hiervoor kan ook advies worden gevraagd bij een gespecialiseerde kinderschoenenwinkel.

Meer informatie staat op de pagina over schoenadvies bij juveniele hallux valgus.

Steunzolen

Wanneer de voet platter is dan normaal, kan een steunzool zinvol zijn. De steunzool kan de voet wat terugkantelen en de binnenboog van de voet ondersteunen.

Omdat de voeten van een kind nog groeien, moeten de steunzolen regelmatig worden gecontroleerd en vervangen. Volgens de bestaande informatie zijn meisjes gemiddeld uitgegroeid rond de leeftijd van 12 tot 13 jaar en jongens rond de leeftijd van 14 tot 15 jaar.

Meer informatie staat op de pagina over steunzolen bij juveniele hallux valgus.

Siliconenorthese

Een siliconenorthese kan pijnlijke en geïrriteerde plekken aan de tenen beschermen. De orthese kan de grote teen soms ook iets rechter duwen.

Het is niet wetenschappelijk aangetoond dat een siliconenorthese voorkomt dat de scheefstand verder toeneemt.

Meer informatie staat op de pagina over een siliconenorthese voor de tenen.

Schoenaanpassing

Wanneer een schoen op de bult of een andere pijnlijke plaats knelt, kan de schoen daar lokaal ruimer worden gemaakt. Deze schoenaanpassing wordt ook wel uitknobbelen genoemd.

Kinderen in de puberteit kunnen een zichtbare aanpassing aan de schoen minder mooi vinden. Bij het kiezen van een oplossing moet daarom ook rekening worden gehouden met hoe het kind de aanpassing ervaart.

Meer informatie staat op de pagina over schoenaanpassingen bij juveniele hallux valgus.

Fysiotherapie

Een kinderfysiotherapeut kan beoordelen of fysiotherapie voor het kind zinvol is. De bestaande informatie bevat geen concreet oefenprogramma en doet geen uitspraak over een bewezen effect van fysiotherapie.

Meer informatie staat op de pagina over fysiotherapie bij juveniele hallux valgus.

Wanneer wordt hallux valgus bij een kind geopereerd?

Een operatie wordt niet alleen op basis van de stand van de grote teen overwogen. De leeftijd en resterende groei van het kind, de oorzaak van de scheefstand, de ernst van de klachten en de verwachtingen van het kind en de ouders spelen allemaal een rol.

Ernstige pijn, niet meer kunnen sporten en grote problemen met het vinden van passende schoenen kunnen redenen zijn om een operatie te overwegen.

Geen operatie om alleen cosmetische redenen

Een operatie wordt sterk afgeraden wanneer een kind geen pijn heeft en alleen vanwege het uiterlijk van de voet geopereerd wil worden.

Een kind kan zich in de puberteit schamen voor de scheefstaande grote teen. Deze emotionele klachten mogen worden meegewogen, maar moeten worden onderscheiden van pijn en lichamelijke beperkingen.

Op welke leeftijd kan hallux valgus worden geopereerd?

Bij kinderen moet rekening worden gehouden met de groeischijven. Deze mogen tijdens een operatie niet worden beschadigd. Ook is het resultaat van een operatie minder voorspelbaar wanneer een kind nog veel moet groeien.

Een operatieve correctie wordt bij kinderen jonger dan 10 jaar over het algemeen afgeraden. Volgens de bestaande informatie is de beste leeftijd om over een operatie na te denken ongeveer 12 tot 14 jaar bij meisjes en 14 tot 16 jaar bij jongens.

Deze leeftijden zijn geen vaste grens. Bij ernstige klachten of een scheefstand die snel toeneemt, kan soms eerder een operatie worden overwogen.

Meer informatie staat op de pagina over de leeftijd van het kind bij een hallux-valgusoperatie.

De oorzaak van de scheefstand

De oorzaak van juveniele hallux valgus kan invloed hebben op het moment van opereren. Wanneer een neurologische aandoening de oorzaak is, kan de scheefstand snel toenemen. Volgens de bestaande informatie kan bij deze kinderen daarom soms eerder voor een operatie worden gekozen.

Meer informatie staat op de pagina over de oorzaak van de scheefstand.

De ernst van de klachten

Bij de beslissing om wel of niet te opereren wordt gekeken naar de lichamelijke en emotionele klachten. Vooral pijn, niet meer kunnen sporten en ernstige problemen met passende schoenen wegen zwaar mee.

Meer informatie staat op de pagina over de ernst van de klachten.

Verwachtingen van het kind en de ouders

Voor een operatie moeten het kind en de ouders weten wat zij van het resultaat kunnen verwachten. Een operatie maakt de voet niet altijd geschikt voor alle gewenste schoenen. Ook kan het grote-teengewricht na de operatie wat stijver worden en kan de scheefstand later terugkomen.

Meer informatie staat op de pagina over de verwachtingen van een operatie.

Welke operaties worden bij juveniele hallux valgus uitgevoerd?

Bij een operatie wordt de stand van het eerste middenvoetsbeentje gecorrigeerd. Hiervoor worden in grote lijnen dezelfde operaties gebruikt als bij volwassenen met hallux valgus. De operatietechniek moet bij kinderen en adolescenten wel worden aangepast aan de groei en aan de stand van het kraakbeen.

Scarf-techniek

Bij juveniele hallux valgus kan het kraakbeen van het grote-teengewricht zijn meegevormd in de richting van de scheefstaande teen. Volgens de bestaande informatie moet bij de operatie ook deze hoek van het kraakbeen worden gecorrigeerd.

Hiervoor wordt de Scarf-techniek genoemd. Wanneer de stand van het kraakbeen onvoldoende wordt gecorrigeerd, neemt volgens de bestaande informatie de kans op een teleurstellend resultaat toe.

Meer informatie staat op de pagina over het rechtzetten van het kraakbeen.

Chevron-techniek bij een milde scheefstand

Bij een milde scheefstand kan volgens de bestaande informatie de Chevron-techniek worden gebruikt. Op de huidige pagina staat dat deze techniek geen risico geeft op beschadiging van de groeischijf.

Meer informatie staat op de pagina over de operatie bij een milde scheefstand.

TMT-I-artrodese

Een TMT-I-artrodese is een operatie waarbij een gewricht in de middenvoet wordt vastgezet. Volgens de bestaande informatie wordt deze operatie niet bij kinderen uitgevoerd en is dit voor juveniele hallux valgus een rigoureuze oplossing.

Meer informatie staat op de pagina over het vastzetten van een gewricht in de middenvoet.

Wat kunt u na een operatie verwachten?

Het is belangrijk dat het kind en de ouders vóór de operatie weten wat zij van het resultaat kunnen verwachten. Niet ieder kind kan na de operatie alle gewenste schoenen dragen.

Het grote-teengewricht wordt na de operatie vaak iets stijver. De voorvoet kan door de correctie ongeveer 0,5 tot 1 centimeter smaller worden.

Kan de grote teen opnieuw scheef gaan staan?

Juveniele hallux valgus heeft volgens de bestaande informatie een grotere neiging om na een operatie opnieuw scheef te gaan staan dan hallux valgus bij volwassenen. Dit wordt een recidief genoemd.

De scheefstand kan al snel na de operatie terugkomen, maar dit kan ook pas na 20 tot 30 jaar gebeuren.

Herstel na de operatie

De duur van het herstel verschilt per kind en per operatie. De onderstaande termijnen zijn daarom indicatief:

• een operatie aan één voet vindt plaats in dagbehandeling;
• bij een operatie aan beide voeten blijft het kind één nacht in het ziekenhuis;
• de voet moet meestal twee weken worden hooggehouden;
• er worden zelfoplosbare hechtingen gebruikt;
• na een Chevron- of Scarf-operatie wordt vier tot acht weken een revalidatieschoen gedragen;
• na acht tot twaalf weken kan meestal een wijde schoen worden gedragen;
• na ongeveer twaalf weken kan meestal weer een normale schoen worden gedragen;
• bij zittend werk is het gemiddelde ziekteverlof vier weken;
• bij staand werk is het gemiddelde ziekteverlof zes tot acht weken;
• de zwelling houdt gemiddeld twaalf weken aan.

Het resultaat van de operatie wordt volgens de bestaande informatie na drie maanden als goed, na zes maanden als beter en na twaalf maanden als best omschreven.

Meer informatie staat op de pagina over de hersteltijden na een operatie.

Mogelijke complicaties van een operatie

Zoals bij iedere operatie kunnen ook na een operatie voor juveniele hallux valgus complicaties ontstaan. Op de bestaande kinderpagina worden de volgende mogelijke complicaties genoemd:

• problemen met de wondgenezing of een infectie, genoemd bij 1 tot 2%;
• een pijnlijk litteken of een doof gevoel rond het litteken, genoemd bij 10 tot 15%;
• tijdelijk of blijvend verlies van gevoel;
• verlies van gemiddeld 15 graden beweging in het grote-teengewricht;
• pijn onder de voorvoet;
• trombose;
• een grote teen die na de correctie de andere kant op staat, een hallux varus, genoemd bij 1%;
• vertraagde botgenezing of het niet vastgroeien van het bot;
• avasculaire necrose;
• onvoldoende correctie of het opnieuw ontstaan van de scheefstand;
• ontevredenheid over het uiterlijk van de voet.

Bij een aantal van deze complicaties vermeldt de bestaande informatie een hogere kans bij rokers.

Meer informatie staat op de pagina over mogelijke complicaties van een operatie.

Veelgestelde vragen over hallux valgus bij kinderen