Dikke voeten en enkels

Wat zijn dikke voeten en enkels?

Gezwollen voeten en enkels komen veel voor. Meestal ontstaat de zwelling doordat vocht zich ophoopt in het weefsel. Dit heet oedeem. Bij een gezwollen enkel zijn de normale contouren van de enkel minder goed zichtbaar. Bij een dikke voet kan vooral de bovenkant van de voet, de voetrug, bol staan.

Dikke voeten en enkels kunnen aan één kant of aan beide kanten voorkomen. De zwelling ontstaat vaak na lang staan of zitten, weinig bewegen of bij warm weer. Ook zwangerschap, overgewicht, bepaalde medicijnen en minder goed werkende aderen kunnen een rol spelen. In veel gevallen is de zwelling tijdelijk en onschuldig, vooral als beide voeten of beide enkels dik zijn en de zwelling afneemt na rust, bewegen of het hoog leggen van de benen.

Blijft de zwelling bestaan, ontstaat deze plotseling, zit de zwelling maar aan één kant of gaat deze samen met pijn, roodheid, warmte, koorts, kortademigheid, pijn op de borst of een wond? Dan kan er meer aan de hand zijn. Het is daarom belangrijk om onschuldige tijdelijke zwelling te onderscheiden van zwelling die door een onderliggende aandoening wordt veroorzaakt.

Dikke voeten en enkels bij warm weer

Bij warm weer verwijden de bloedvaten zich. Dat is een normale reactie van het lichaam om warmte kwijt te raken. Tegelijk kan het bloed daardoor wat makkelijker in de onderbenen blijven hangen. Vooral als u lang staat of zit en weinig beweegt, werkt de spierpomp in de kuiten minder goed. Deze spierpomp helpt normaal om bloed en vocht vanuit de voeten en onderbenen terug richting het hart te verplaatsen.

Door de combinatie van warmte, zwaartekracht en minder beweging kan er tijdelijk meer vocht uit de kleine bloedvaten naar het omliggende weefsel lekken. Dat vocht zakt vooral naar de enkels en voeten. De zwelling is daarom vaak aan het einde van de dag het duidelijkst zichtbaar. Schoenen kunnen dan strakker zitten en sokken kunnen afdrukken achterlaten.

Zwelling door warm weer is meestal onschuldig, zeker als beide voeten of enkels dikker zijn en de klachten afnemen na bewegen, rust of het hoog leggen van de benen. Neem zwelling wel serieus als deze plotseling ontstaat, maar aan één kant zit, pijnlijk is, rood of warm aanvoelt, of samengaat met kortademigheid, pijn op de borst, koorts of een wond.

Meer over de oorzaken van dikke voeten en enkels

Via de onderstaande knop leest u hoe dikke voeten en enkels ontstaan, welke factoren de kans op zwelling vergroten en wanneer een medische oorzaak een rol kan spelen.

Lees meer

Wanneer moet u direct een arts waarschuwen?

Dikke voeten of enkels zijn meestal onschuldig. Toch is het belangrijk om alert te zijn op klachten die kunnen wijzen op een ernstiger probleem.

Een pijnlijke zwelling aan één kant kan passen bij een diepe veneuze trombose. Daarbij ontstaat een bloedstolsel in een diepe ader van het been. Neem bij deze klachten dezelfde dag contact op met uw huisarts of de huisartsenpost. Bel 112 bij ernstige kortademigheid, pijn op de borst, flauwvallen of plotselinge benauwdheid.

Welke klachten geven dikke voeten en enkels?

Zwaar gevoel, spanning en knellende schoenen

Een gezwollen voet of enkel kan zwaar, gespannen of stijf aanvoelen. De huid kan strak staan en sokken of schoenen kunnen duidelijke afdrukken achterlaten. Vooral aan het einde van de dag kunnen schoenen gaan knellen of minder goed passen.

Door de zwelling kan bewegen lastiger worden. Lopen, traplopen of langere tijd staan kan gevoelig of pijnlijk zijn. Soms kunt u de voet of enkel minder goed belasten of merkt u dat de enkel minder soepel beweegt.

Pijn in rust, nachtpijn of pijn bij het starten van bewegen past meestal niet alleen bij vochtophoping, maar kan wijzen op een bijkomende oorzaak, zoals een blessure, ontsteking, gewrichtsprobleem of peesklacht.

Niet iedereen met dikke voeten of enkels heeft pijn. Sommige mensen ervaren vooral hinder door het veranderde uiterlijk van de voet of enkel, doordat schoenen niet goed passen of doordat dagelijkse activiteiten, sport of sociale bezigheden moeilijker worden.

Meer over de klachten van dikke voeten en enkels

Via de onderstaande knop leest u meer over de klachten en beperkingen die dikke voeten en enkels kunnen veroorzaken.

Lees meer

Wat zijn de oorzaken van dikke voeten en enkels?

Dikke voeten en enkels kunnen verschillende oorzaken hebben. Vaak ontstaat de zwelling doordat vocht zich ophoopt in de onderbenen, enkels en voeten. Dat gebeurt sneller bij warm weer, weinig beweging, langdurig zitten of staan, overgewicht, een zoutrijk voedingspatroon of het gebruik van bepaalde medicijnen.

Ook de werking van de bloedvaten speelt een rol. Naarmate we ouder worden, kunnen aderen en kleppen in de aderen minder goed gaan werken. Daardoor stroomt bloed minder makkelijk terug richting het hart en kan vocht zich ophopen rond de enkels en voeten.

Soms komt de zwelling door een plaatselijk probleem, zoals een verstuiking, breuk, ontsteking, infectie, trombose of lymfoedeem. In andere gevallen is er sprake van een aandoening die het hele lichaam beïnvloedt, zoals hart-, nier- of leverproblemen. Zwelling door een algemene lichamelijke oorzaak zit vaak aan beide voeten of enkels.

Veelvoorkomende en medische oorzaken

Mogelijke oorzaken van dikke voeten en enkels zijn onder andere:

• warm weer;
• weinig lichaamsbeweging;
• langdurig zitten of staan;
• overgewicht;
• een zoutrijk voedingspatroon;
• het gebruik van bepaalde medicijnen;
• zwangerschap;
• minder goed werkende aderen, zoals bij veneuze insufficiëntie of spataderen;
• een verstuiking, breuk of ander letsel van de voet of enkel;
• ontsteking of infectie;
• diepe veneuze trombose;
• lymfoedeem;
• gewrichts- of peesontstekingen, zoals artritis, jicht of tendinitis;
• hart-, nier- of leverproblemen.

Uitgebreid overzicht van alle oorzaken

Via de onderstaande knop vindt u een uitgebreider overzicht van hoe dikke voeten en enkels ontstaan, welke factoren de kans op zwelling vergroten en wanneer een medische oorzaak een rol kan spelen.

Lees meer

Veneuze insufficiëntie

Veneuze insufficiëntie betekent dat de aderen in de benen het bloed minder goed terugvoeren naar het hart. Normaal zorgen klepjes in de aderen ervoor dat het bloed één richting op stroomt: omhoog, richting het hart. Als deze klepjes niet goed sluiten, kan bloed makkelijker terugzakken in het been. Hierdoor neemt de druk in de aderen toe en kan vocht zich ophopen in het weefsel rond de enkels en voeten.

Dikke enkels of voeten kunnen een vroeg teken zijn van veneuze insufficiëntie. De zwelling is vaak aan het einde van de dag duidelijker en kan verminderen door bewegen, rust of het hoog leggen van de benen. Soms zijn er ook spataderen, een zwaar of vermoeid gevoel in de benen, jeuk of een gespannen huid.

Wanneer veneuze insufficiëntie langer bestaat, kunnen huidveranderingen ontstaan. De huid rond de enkels kan donkerder verkleuren, dunner of kwetsbaarder worden, of er kunnen eczeemachtige klachten ontstaan. In een later stadium kunnen wondjes ontstaan die moeilijk genezen, vooral rond de enkel.

Meer over veneuze insufficiëntie

Via de onderstaande knop leest u hoe veneuze insufficiëntie ontstaat, welke klachten erbij kunnen horen en welke gevolgen het op langere termijn kan hebben.

Lees meer

Lymfoedeem

Bij lymfoedeem wordt het lymfevocht niet goed afgevoerd en hoopt het zich op in het weefsel. Dit komt vooral voor in de armen en benen. De oorzaak kan schade aan het lymfestelsel zijn, bijvoorbeeld door een infectie, een ernstige verbranding, een botbreuk of de behandeling van kanker.

Meer over lymfoedeem

Via de onderstaande knop leest u meer over de oorzaken, klachten, diagnose en behandeling van lymfoedeem in de benen en voeten.

Lees meer

Artritis en artrose

Ook een ontsteking of artrose van een gewricht kan zwelling van de voet of enkel veroorzaken. Bij artrose van het enkelgewricht kan de enkel dik worden. Wanneer de zwelling vooral op de bovenkant van de voet zit, kunnen ook de gewrichten van de voetwortel zijn aangedaan.

Meer over artrose van het enkelgewricht

Via de onderstaande knop leest u meer over de oorzaken, klachten, diagnose en behandeling van artrose van het enkelgewricht.

Lees meer

Meer over voetwortelartrose

Via de onderstaande knop leest u meer over voetwortelartrose en de klachten die hierbij op de bovenkant van de voet kunnen ontstaan.

Lees meer

Wat betekent één dikke voet of enkel?

Wanneer slechts één voet, enkel of been dik is, past dit vaker bij een plaatselijke oorzaak. De zwelling kan bijvoorbeeld ontstaan door een verstuiking, een breuk, een andere verwonding, een operatie, een gewrichtsprobleem, een infectie of trombose.

Na een operatie aan de enkel, knie of heup kunnen het onderbeen en de voet opzwellen. Deze zwelling kan meerdere maanden aanhouden. Bij een verstuikte enkel is vaak ook een bloeduitstorting zichtbaar.

Meer over zwelling na letsel of een operatie

Via de onderstaande knop leest u meer over zwelling door letsel van de voet of enkel en door een operatie hoger in het been.

Lees meer

Wanneer de enkelbanden na een verstuiking niet goed herstellen, kan de enkel instabiel blijven. U kunt dan het gevoel hebben dat u gemakkelijk opnieuw door de enkel zakt.

Meer over een instabiele enkel

Via de onderstaande knop leest u meer over de oorzaken, klachten, diagnose en behandeling van een instabiele enkel.

Lees meer

Meer over trombose

Via de onderstaande knop leest u meer over het ontstaan en de kenmerken van een trombosebeen.

Lees meer

Wanneer beide voeten of enkels gezwollen zijn, kan dit vaker samenhangen met warmte, weinig beweging, geneesmiddelen of een aandoening die het hele lichaam beïnvloedt. Alleen onderzoek kan uitwijzen wat in uw situatie de oorzaak van de zwelling is.

Wat is pitting oedeem?

Bij oedeem heeft zich vocht opgehoopt in het weefsel. Een arts kan onderzoeken om welk type oedeem het gaat door met een vinger druk uit te oefenen op de gezwollen huid.

Blijft er na het indrukken enkele seconden een kuiltje in de huid staan? Dan is er sprake van pitting oedeem. Een afdruk kan ook zichtbaar worden door strakke kleding of de rand van een sok. Pitting oedeem ontstaat doordat vocht uit de kleine bloedvaatjes in het onderhuidse weefsel lekt.

Bij non-pitting oedeem keert de huid na het indrukken direct terug naar de gezwollen vorm. Hierbij kan de afvoer van lymfevocht verstoord zijn. Non-pitting oedeem komt minder vaak voor.

Hoe wordt de oorzaak vastgesteld?

Om de oorzaak van dikke voeten en enkels te achterhalen, vraagt de arts naar de aard en het verloop van de klachten. Daarbij is onder andere belangrijk wanneer de zwelling is ontstaan, hoe lang deze al bestaat en of één of beide voeten of enkels gezwollen zijn.

Ook uw algemene gezondheid, medicijngebruik, pijnklachten en de beperkingen die u door de zwelling ervaart worden besproken. Daarna volgt een lichamelijk onderzoek. Hierbij beoordeelt de arts of de zwelling zich in de huid en het onderhuidse weefsel bevindt of dat een gewricht gezwollen is.

Onderzoek van een gezwollen gewricht

Wanneer de zwelling wordt veroorzaakt door te veel vocht in een gewricht, is de beweging van dit gewricht vaak pijnlijk en sterk beperkt. Soms haalt de arts met een naald wat vocht uit het gewricht. Dit gewrichtsvocht kan vervolgens worden onderzocht, bijvoorbeeld op jicht of de aanwezigheid van bacteriën.

Meer over de diagnose van dikke voeten en enkels

Via de onderstaande knop leest u meer over het onderzoek en het vaststellen van de oorzaak van dikke voeten en enkels.

Lees meer

Wat kunt u zelf doen tegen dikke voeten en enkels?

Tijdelijke zwelling door weefselvocht verdwijnt vaak vanzelf. Met enkele maatregelen kunt u de kans op dikke voeten en enkels verkleinen of de zwelling helpen verminderen:

• zorg voor voldoende lichaamsbeweging;
• blijf niet te lang achter elkaar zitten of staan;
• probeer bij overgewicht gewicht te verliezen;
• gebruik minder zout in uw voeding;
• draag tijdens langdurig staand werk of gedurende de zwangerschap eventueel steunkousen.

Deze maatregelen zijn geen vervanging voor medisch onderzoek. Neem contact op met een arts wanneer de zwelling plotseling ontstaat, pijnlijk is, aan één kant voorkomt of langdurig aanwezig blijft.

Kunnen medicijnen dikke voeten veroorzaken?

Dikke voeten en enkels kunnen een bijwerking zijn van verschillende geneesmiddelen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij bepaalde ontstekingsremmende pijnstillers, bloeddrukverlagers, antidepressiva, hormonen, schildkliermedicijnen en prednison.

Meer over medicijnen die zwelling kunnen veroorzaken

Via de onderstaande knop leest u meer over geneesmiddelen die dikke voeten en enkels kunnen veroorzaken.

Lees meer

Hoe worden dikke voeten en enkels behandeld?

Een behandeling is niet altijd nodig. Zwelling door weefselvocht kan vanzelf weer afnemen, vooral wanneer deze ontstaat door warmte, langdurig staan of weinig beweging.

Wanneer een aandoening de zwelling veroorzaakt, wordt de behandeling afgestemd op die onderliggende oorzaak. De aanpak kan daarom verschillen bij bijvoorbeeld een blessure, een gewrichtsontsteking, veneuze insufficiëntie, lymfoedeem, een infectie of een systeemziekte.

Meer over de behandeling van dikke voeten en enkels

Via de onderstaande knop vindt u een overzicht van de verschillende behandelmogelijkheden bij dikke voeten en enkels.

Lees meer

Meer over het voorkomen van chronische zwelling

Via de onderstaande knop leest u meer over de gevolgen van langdurig oedeem en het voorkomen van chronische zwelling.

Lees meer

Veelgestelde vragen over dikke voeten en enkels