Dikke voeten en enkels

Wat zijn dikke voeten en enkels?

Gezwollen voeten en enkels komen veel voor. Meestal ontstaat de zwelling doordat vocht zich ophoopt in het weefsel. Dit heet oedeem. Bij een gezwollen enkel zijn de normale contouren van de enkel minder goed zichtbaar. Bij een dikke voet kan vooral de bovenkant van de voet, de voetrug, bol staan.

Dikke voeten en enkels kunnen aan één kant of aan beide kanten voorkomen. De zwelling ontstaat vaak na lang staan of zitten, weinig bewegen of bij warm weer. Ook zwangerschap, overgewicht, bepaalde medicijnen en minder goed werkende aderen kunnen een rol spelen. In veel gevallen is de zwelling tijdelijk en onschuldig, vooral als beide voeten of beide enkels dik zijn en de zwelling afneemt na rust, bewegen of het hoog leggen van de benen.

Blijft de zwelling bestaan, ontstaat deze plotseling, zit de zwelling maar aan één kant of gaat deze samen met pijn, roodheid, warmte, koorts, kortademigheid, pijn op de borst of een wond? Dan kan er meer aan de hand zijn. Het is daarom belangrijk om onschuldige tijdelijke zwelling te onderscheiden van zwelling die door een onderliggende aandoening wordt veroorzaakt.

Wanneer moet u direct een arts waarschuwen?

Dikke voeten of enkels zijn meestal onschuldig. Toch is het belangrijk om alert te zijn op klachten die kunnen wijzen op een ernstiger probleem.

Een pijnlijke zwelling aan één kant kan passen bij een diepe veneuze trombose. Daarbij ontstaat een bloedstolsel in een diepe ader van het been. Neem bij deze klachten dezelfde dag contact op met uw huisarts of de huisartsenpost. Bel 112 bij ernstige kortademigheid, pijn op de borst, flauwvallen of plotselinge benauwdheid.

Welke klachten geven dikke voeten en enkels?

Zwaar gevoel, spanning en knellende schoenen

Een gezwollen voet of enkel kan zwaar, gespannen of stijf aanvoelen. De huid kan strak staan en sokken of schoenen kunnen duidelijke afdrukken achterlaten. Vooral aan het einde van de dag kunnen schoenen gaan knellen of minder goed passen.

Door de zwelling kan bewegen lastiger worden. Lopen, traplopen of langere tijd staan kan gevoelig of pijnlijk zijn. Soms kunt u de voet of enkel minder goed belasten of merkt u dat de enkel minder soepel beweegt.

Pijn in rust, nachtpijn of pijn bij het starten van bewegen past meestal niet alleen bij vochtophoping, maar kan wijzen op een bijkomende oorzaak, zoals een blessure, ontsteking, gewrichtsprobleem of peesklacht.

Niet iedereen met dikke voeten of enkels heeft pijn. Sommige mensen ervaren vooral hinder door het veranderde uiterlijk van de voet of enkel, doordat schoenen niet goed passen of doordat dagelijkse activiteiten, sport of sociale bezigheden moeilijker worden.

Klachten en beperkingen bij dikke voeten en enkels

Wat betekent één dikke voet of enkel?

Eén gezwollen voet: letsel, operatie of een andere plaatselijke oorzaak

Wanneer slechts één voet, enkel of been dik is, past dit vaker bij een plaatselijke oorzaak. De zwelling kan bijvoorbeeld ontstaan door een verstuiking, een breuk, een andere verwonding, een operatie, een gewrichtsprobleem, een infectie of trombose.

Zwelling na een operatie of verstuiking

Na een operatie aan de enkel, knie of heup kunnen het onderbeen en de voet opzwellen. Deze zwelling kan meerdere maanden aanhouden. Bij een verstuikte enkel is vaak ook een bloeduitstorting zichtbaar.

Zwelling na letsel of een operatie

Behandeling van zwelling na een heup- of knieoperatie

Wanneer de enkelbanden na een verstuiking niet goed herstellen, kan de enkel instabiel blijven. U kunt dan het gevoel hebben dat u gemakkelijk opnieuw door de enkel zakt.

Meer over een instabiele enkel

Meer over een trombosebeen

Wat als beide voeten of enkels dik zijn?

Wanneer beide voeten of enkels gezwollen zijn, kan dit vaker samenhangen met warmte, weinig beweging, geneesmiddelen of een aandoening die het hele lichaam beïnvloedt. Alleen onderzoek kan uitwijzen wat in uw situatie de oorzaak van de zwelling is.

Wat zijn de oorzaken van dikke voeten en enkels?

Dikke voeten en enkels kunnen verschillende oorzaken hebben. Vaak ontstaat de zwelling doordat vocht zich ophoopt in de onderbenen, enkels en voeten. Dat gebeurt sneller bij warm weer, weinig beweging, langdurig zitten of staan, overgewicht, een zoutrijk voedingspatroon of het gebruik van bepaalde medicijnen.

Ook de werking van de bloedvaten speelt een rol. Naarmate we ouder worden, kunnen aderen en kleppen in de aderen minder goed gaan werken. Daardoor stroomt bloed minder makkelijk terug richting het hart en kan vocht zich ophopen rond de enkels en voeten.

Soms komt de zwelling door een plaatselijk probleem, zoals een verstuiking, breuk, ontsteking, infectie, trombose of lymfoedeem. In andere gevallen is er sprake van een aandoening die het hele lichaam beïnvloedt, zoals hart-, nier- of leverproblemen. Zwelling door een algemene lichamelijke oorzaak zit vaak aan beide voeten of enkels.

Veelvoorkomende en medische oorzaken

Mogelijke oorzaken van dikke voeten en enkels zijn onder andere:

• warm weer;
• weinig lichaamsbeweging;
• langdurig zitten of staan;
• overgewicht;
• een zoutrijk voedingspatroon;
• het gebruik van bepaalde medicijnen;
• zwangerschap;
• minder goed werkende aderen, zoals bij veneuze insufficiëntie of spataderen;
• een verstuiking, breuk of ander letsel van de voet of enkel;
• ontsteking of infectie;
• diepe veneuze trombose;
• lymfoedeem;
• gewrichts- of peesontstekingen, zoals artritis, jicht of tendinitis;
• hart-, nier- of leverproblemen.

Overzicht van de oorzaken van dikke voeten en enkels

Dikke voeten en enkels bij warm weer

Bij warm weer verwijden de bloedvaten zich. Dat is een normale reactie van het lichaam om warmte kwijt te raken. Tegelijk kan het bloed daardoor wat makkelijker in de onderbenen blijven hangen. Vooral als u lang staat of zit en weinig beweegt, werkt de spierpomp in de kuiten minder goed. Deze spierpomp helpt normaal om bloed en vocht vanuit de voeten en onderbenen terug richting het hart te verplaatsen.

Door de combinatie van warmte, zwaartekracht en minder beweging kan er tijdelijk meer vocht uit de kleine bloedvaten naar het omliggende weefsel lekken. Dat vocht zakt vooral naar de enkels en voeten. De zwelling is daarom vaak aan het einde van de dag het duidelijkst zichtbaar. Schoenen kunnen dan strakker zitten en sokken kunnen afdrukken achterlaten.

Zwelling door warm weer is meestal onschuldig, zeker als beide voeten of enkels dikker zijn en de klachten afnemen na bewegen, rust of het hoog leggen van de benen. Neem zwelling wel serieus als deze plotseling ontstaat, maar aan één kant zit, pijnlijk is, rood of warm aanvoelt, of samengaat met kortademigheid, pijn op de borst, koorts of een wond.

Kunnen medicijnen dikke voeten veroorzaken?

Dikke voeten en enkels kunnen een bijwerking zijn van verschillende geneesmiddelen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij bepaalde ontstekingsremmende pijnstillers, bloeddrukverlagers, antidepressiva, hormonen, schildkliermedicijnen en prednison.

Medicijnen die dikke voeten en enkels kunnen veroorzaken

Dikke voeten tijdens de zwangerschap

Een lichte zwelling van de voeten kan normaal zijn tijdens de zwangerschap.

Meer over plotselinge zwelling tijdens de zwangerschap

Een infectie van het gewricht

Bij infectieuze artritis is een gewricht ontstoken door een infectie. Dit kan ook in de enkel voorkomen. De infectie wordt vaak veroorzaakt door een bacterie, maar kan ook door een virus of schimmel ontstaan.

Meestal zit de zwelling aan één kant. Het aangedane gewricht doet veel pijn en kan nauwelijks bewogen worden. Het gewricht en de omgeving zijn rood, gezwollen en warm. Vaak zijn er ook koorts en een ziektegevoel. Een wond of operatiewond kan de plek zijn waar de infectie begint, maar een zichtbare wond hoeft niet aanwezig te zijn.

Heeft u een wond aan de dikke voet met een rode verkleuring? Ga dan direct naar uw huisarts. Mensen met suikerziekte ontwikkelen nog wel eens een bacteriële infectie van de voet of enkel.

Infectieuze artritis: gewrichtsontsteking door infectie

Hart-, nier- of leverproblemen

Wanneer het hart minder krachtig pompt, kan de druk in de bloedvaten van de benen toenemen. Het weefselvocht kan dan minder goed worden afgevoerd. Bij lever- en nierziekten kan een tekort aan het eiwit albumine ontstaan, waardoor vocht vanuit de bloedvaten naar het omliggende weefsel kan lekken.

Heeft u naast gezwollen voeten en enkels ook last van vermoeidheid, gebrek aan eetlust en gewichtstoename? Bespreek dit met uw huisarts. Bent u bovendien kortademig of heeft u pijn op de borst, raadpleeg dan met spoed een arts.

Meer over zwelling door hart-, nier- of leverproblemen

Veneuze insufficiëntie

Veneuze insufficiëntie betekent dat de aderen in de benen het bloed minder goed terugvoeren naar het hart. Normaal zorgen klepjes in de aderen ervoor dat het bloed één richting op stroomt: omhoog, richting het hart. Als deze klepjes niet goed sluiten, kan bloed makkelijker terugzakken in het been. Hierdoor neemt de druk in de aderen toe en kan vocht zich ophopen in het weefsel rond de enkels en voeten.

Dikke enkels of voeten kunnen een vroeg teken zijn van veneuze insufficiëntie. De zwelling is vaak aan het einde van de dag duidelijker en kan verminderen door bewegen, rust of het hoog leggen van de benen. Soms zijn er ook spataderen, een zwaar of vermoeid gevoel in de benen, jeuk of een gespannen huid.

Wanneer veneuze insufficiëntie langer bestaat, kunnen huidveranderingen ontstaan. De huid rond de enkels kan donkerder verkleuren, dunner of kwetsbaarder worden, of er kunnen eczeemachtige klachten ontstaan. In een later stadium kunnen wondjes ontstaan die moeilijk genezen, vooral rond de enkel.

Meer over veneuze insufficiëntie

Lymfoedeem

Bij lymfoedeem wordt het lymfevocht niet goed afgevoerd en hoopt het zich op in het weefsel. Dit komt vooral voor in de armen en benen. De oorzaak kan schade aan het lymfestelsel zijn, bijvoorbeeld door een infectie, een ernstige verbranding, een botbreuk of de behandeling van kanker.

Meer over lymfoedeem

Artritis en artrose

Ook een ontsteking of artrose van een gewricht kan zwelling van de voet of enkel veroorzaken. Bij artrose van het enkelgewricht kan de enkel dik worden. Wanneer de zwelling vooral op de bovenkant van de voet zit, kunnen ook de gewrichten van de voetwortel zijn aangedaan.

Meer over artrose van het enkelgewricht

Meer over voetwortelartrose

Wat is pitting oedeem?

Bij oedeem heeft zich vocht opgehoopt in het weefsel. Een arts kan onderzoeken om welk type oedeem het gaat door met een vinger druk uit te oefenen op de gezwollen huid.

Blijft er na het indrukken enkele seconden een kuiltje in de huid staan? Dan is er sprake van pitting oedeem. Een afdruk kan ook zichtbaar worden door strakke kleding of de rand van een sok. Pitting oedeem ontstaat doordat vocht uit de kleine bloedvaatjes in het onderhuidse weefsel lekt.

Bij non-pitting oedeem keert de huid na het indrukken direct terug naar de gezwollen vorm. Hierbij kan de afvoer van lymfevocht verstoord zijn. Non-pitting oedeem komt minder vaak voor.

Hoe wordt de oorzaak vastgesteld?

Om de oorzaak van dikke voeten en enkels te achterhalen, vraagt de arts naar de aard en het verloop van de klachten. Daarbij is onder andere belangrijk wanneer de zwelling is ontstaan, hoe lang deze al bestaat en of één of beide voeten of enkels gezwollen zijn.

Ook uw algemene gezondheid, medicijngebruik, pijnklachten en de beperkingen die u door de zwelling ervaart worden besproken. Daarna volgt een lichamelijk onderzoek. Hierbij beoordeelt de arts of de zwelling zich in de huid en het onderhuidse weefsel bevindt of dat een gewricht gezwollen is.

Onderzoek van een gezwollen gewricht

Wanneer de zwelling wordt veroorzaakt door te veel vocht in een gewricht, is de beweging van dit gewricht vaak pijnlijk en sterk beperkt. Soms haalt de arts met een naald wat vocht uit het gewricht. Dit gewrichtsvocht kan vervolgens worden onderzocht, bijvoorbeeld op jicht of de aanwezigheid van bacteriën.

Onderzoek naar de oorzaak van dikke voeten en enkels

Wat kunt u zelf doen tegen dikke voeten en enkels?

Tijdelijke zwelling door weefselvocht verdwijnt vaak vanzelf. Met enkele maatregelen kunt u de kans op dikke voeten en enkels verkleinen of de zwelling helpen verminderen:

• zorg voor voldoende lichaamsbeweging;
• blijf niet te lang achter elkaar zitten of staan;
• probeer bij overgewicht gewicht te verliezen;
• gebruik minder zout in uw voeding;
• draag tijdens langdurig staand werk of gedurende de zwangerschap eventueel steunkousen.

Deze maatregelen zijn geen vervanging voor medisch onderzoek. Neem contact op met een arts wanneer de zwelling plotseling ontstaat, pijnlijk is, aan één kant voorkomt of langdurig aanwezig blijft.

Hoe worden dikke voeten en enkels behandeld?

Een behandeling is niet altijd nodig. Zwelling door weefselvocht kan vanzelf weer afnemen, vooral wanneer deze ontstaat door warmte, langdurig staan of weinig beweging.

Wanneer een aandoening de zwelling veroorzaakt, wordt de behandeling afgestemd op die onderliggende oorzaak. De aanpak kan daarom verschillen bij bijvoorbeeld een blessure, een gewrichtsontsteking, veneuze insufficiëntie, lymfoedeem, een infectie of een systeemziekte.

Overzicht van de behandelmogelijkheden

Behandeling na een heup- of knieoperatie

Na een operatie waarbij u een nieuwe heup of knie heeft gekregen, kunt u de eerste paar maanden een dik been houden. Geregeld het been hoog leggen en de kuitspieren aanspannen kan voorkomen dat het been en de enkel dikker worden. Aan het einde van de dag is de zwelling over het algemeen het grootst. Compressiekousen kunnen de zwelling verminderen.

Meer over de aanpak na een heup- of knieoperatie

Behandeling bij een gewrichtsontsteking

Bij een steriele, niet-bacteriële gewrichtsontsteking moet eerst duidelijk zijn wat de oorzaak van de artritis is. De reumatoloog is hierin gespecialiseerd. Vaak is bloedonderzoek nodig om de oorzaak te achterhalen.

Meer over de behandeling bij artritis

Behandeling bij een gewrichtsinfectie

Infectieuze artritis moet vaak met medicijnen worden behandeld, bijvoorbeeld met antibiotica bij een bacteriële infectie. In ernstige gevallen is een operatie nodig om het gewricht schoon te spoelen. Een snelle behandeling is noodzakelijk om schade aan het kraakbeen zoveel mogelijk te vermijden. Wacht daarom niet te lang om met deze klachten naar uw huisarts te gaan.

Meer over de behandeling bij infectieuze artritis

Behandeling bij lymfoedeem

Bij lymfoedeem is de behandeling gericht op het zoveel mogelijk stimuleren van de afvoer van lymfevocht. Een ander belangrijk doel is het voorkomen van wondjes, omdat deze bij lymfoedeem een extra grote kans op wondroos geven.

Meer over de behandeling bij lymfoedeem

Behandeling via de huisarts

De huisarts kan u informeren over de behandeling van zwelling door hart-, lever- of nierziekten, een complicatie bij zwangerschap, bijwerkingen van geneesmiddelen, trombose of veneuze insufficiëntie. Denkt u dat uw medicijnen de zwelling veroorzaken? Overleg dan met de arts die deze heeft voorgeschreven en verander het gebruik of de dosering niet zelf.

Behandeling van overige oorzaken van dikke voeten en enkels

Waarom moet u aanhoudende zwelling laten onderzoeken?

Meer over het voorkomen van chronische zwelling

Veelgestelde vragen over dikke voeten en enkels